Stanford Universitetinin tədqiqatçıları insan beyninin ön və arxa hissələrinin embrionun inkişafının çox erkən mərhələsində bir-birindən fərqli hüceyrə qruplarından formalaşdığını aşkarlayıblar.
Uzun müddət elm adamları hesab edirdi ki, insan beyni bütövlükdə tək bir progenitor hüceyrə qrupundan yaranır. Stanford Universitetindən olan tədqiqatçıların yeni araşdırması isə bu təsəvvürü dəyişir.
Alimlər müəyyən ediblər ki, embrional inkişafın həlledici mərhələsi sayılan qastrulyasiya prosesi zamanı əslində iki ayrı hüceyrə qrupu formalaşır. Bu qruplardan biri gələcəkdə beynin ön hissəsini, digəri isə arxa hissəsini əmələ gətirir.
Tədqiqat göstərib ki, bu iki hüceyrə qrupunun genetik təlimatları da bir-birindən fərqlidir. Nəticədə beynin ön və arxa bölgələri inkişaf prosesində tamamilə fərqli bioloji yol izləyir.
Stanford Universitetinin inkişaf bioloqu Kayl Loh beynin bu şəkildə iki ayrı hissəyə bölünməsinin çox qədim bir inkişaf mexanizminin izi ola biləcəyini bildirib.
Tədqiqatçıların fikrincə, bu struktur təkamül baxımından olduqca qədim ola bilər. İnsanla uzaq ortaq əcdadı olan bəzi dəniz orqanizmlərində bənzər sinir sistemi quruluşunun müşahidə edilməsi bu inkişaf modelinin yüz milyonlarla il əvvələ aid olduğunu ehtimal etməyə əsas verir.
Beynin arxa hissəsi ürək döyüntüsü, nəfəsalma və yuxu kimi bədənin avtomatik funksiyalarını idarə edir. Ön və orta beyin isə dil, məntiqi düşüncə və mücərrəd təfəkkür kimi daha mürəkkəb proseslərə cavabdehdir.
Araşdırmanın ən diqqətçəkən nəticələrindən biri kök hüceyrələr sahəsində əldə olunub. Arxa beyindəki hüceyrələrin inkişaf mexanizmini öyrənən alimlər insan kök hüceyrələrini laboratoriya şəraitində funksional arxa beyin motor neyronlarına çevirməyə nail olublar.
Bu üsul arxa beyindəki motor neyronların zədələnməsi ilə əlaqəli amiotrofik lateral skleroz (ALS) və onurğa əzələ atrofiyası (SMA) kimi neyrodegenerativ xəstəliklərin laboratoriyada modelləşdirilməsinə imkan verə bilər. Tədqiqatçılar əldə olunan motor neyronların gələcəkdə bu xəstəliklərin mexanizmini daha dərindən anlamaq və yeni müalicə metodları hazırlamaq üçün istifadə edilə biləcəyini vurğulayıblar.
Araşdırmanın nəticələri "Nature Neuroscience" jurnalında dərc olunub.
