Azərbaycan Texniki Universitetinin Kibertəhlükəsizlik və Müdafiə Texnologiyaları İnstitutunun alimləri Hikmət Kərimov və Rahid Ələkbərli süni intellektin qərarvermə proseslərində hansı şərtlərlə səlahiyyət qazana biləcəyinə dair araşdırma dərc etdiriblər.
Azərbaycan Texniki Universitetinin (AzTU) Kibertəhlükəsizlik və Müdafiə Texnologiyaları İnstitutunun əməkdaşları Hikmət Kərimov və Rahid Ələkbərli süni intellektin gələcəkdə qərarvermə sahəsində hansı şərtlər daxilində səlahiyyət qazana biləcəyini araşdıran elmi iş hazırlayıblar.
Tədqiqat “AI and Ethics” beynəlxalq elmi jurnalında işıq üzü görüb. “Springer Nature” nəşriyyatı tərəfindən buraxılan bu jurnal süni intellektin etik məsələləri, təhlükəsizliyi, idarəçiliyi və tənzimlənməsi mövzularına həsr olunub və Q1 kateqoriyalı elmi nəşrlər siyahısına daxildir.
Alimlərin işi “Süni intellekt tərəfindən yaradılan qərarlar nə zaman real nəticələr doğuran səlahiyyətə çevrilir?” sualına cavab axtarır. Burada süni intellektin təklif etdiyi qərar və tövsiyələrin hansı şərtlər altında insanların və qurumların fəaliyyətinə bilavasitə təsir edən real addımlara çevrildiyi təhlil olunur.
Müəlliflərin qənaətinə görə, süni intellektin ortaya qoyduğu qərar avtomatik şəkildə real həyatda tətbiq olunan qərara bərabər deyil. Bu keçiddə qərarın hansı sübut və məlumata söykəndiyi, həmin verilənlərin nə dərəcədə etibarlı olduğu, ola biləcək nəticələrin ciddiliyi və insan nəzarətinin varlığı kimi məqamlar həlledici əhəmiyyət daşıyır.
Araşdırmada bu suallara cavab vermək üçün orijinal nəzəri model işlənib hazırlanıb. Bu model süni intellektin ortaya çıxardığı nəticənin sadə məlumat və tövsiyə mərhələsindən real təsir doğuran qərar mərhələsinə necə keçdiyini ardıcıl qaydada qiymətləndirməyə şərait yaradır.
Tədqiqat süni intellekt sistemlərinin get-gedə daha müstəqil qərarlar qəbul etdiyi və bununla da müxtəlif sahələrdə insanın roluna təsir göstərdiyi indiki dövr üçün xüsusi aktuallıq kəsb edir. Müəlliflər qeyd edirlər ki, belə sistemlərin genişlənməsi ilə paralel olaraq, onların qəbul etdiyi qərarların hansı hal və şərtlərdə icra oluna biləcəyini tənzimləyəcək elmi və idarəetmə çərçivələrinin yaradılması da zəruridir.
Məqalədə irəli sürülən model süni intellektin idarə edilməsi, təhlükəsizliyi və insan nəzarəti mövzularında aparılacaq sonrakı elmi işlər üçün nəzəri zəmin rolunu oynayır. Tədqiqatın başlıca nəticəsi ondan ibarətdir ki, süni intellektin qərarvermə potensialını qiymətləndirərkən yalnız texniki tərəfə deyil, bu qərarların real dünyada doğura biləcəyi nəticələrə də diqqət yetirilməlidir.
“AI and Ethics” jurnalı “Springer Nature” tərəfindən nəşr olunur və süni intellektin etikası, idarə edilməsi və cəmiyyətə təsiri sahəsində beynəlxalq tədqiqatları oxuculara çatdırır. Qeyd edilib ki, jurnalın 2025-ci ildəki məqalələri 2,1 milyondan artıq dəfə yüklənib və nəşrləri bir sıra nüfuzlu elmi məlumat bazalarında indekslənir.
