Yerdən 73 işıq ili məsafədə yerləşən GJ 3090 b adlı ekzoplanetin öz ulduzunun fırlanma istiqamətinin tam əksinə hərəkət etdiyi aşkarlanıb. Bu qeyri-adi orbital hərəkəti izah edəcək nəhəng səma cisminin tapılmaması astronomların qarşısında yeni suallar qoyub.
Astronomlar Yerdən 73 işıq ili aralıda yerləşən GJ 3090 b ekzoplanetinin öz ulduzunun fırlanma istiqamətinə zidd şəkildə hərəkət etdiyini müəyyən ediblər. Bu qeyri-adi hadisəni izah edə biləcək böyük ölçülü səma cisminin olmaması isə elm adamlarını çətin sualla üz-üzə qoyub.
Adətən planetlər onları yaradan gənc ulduzu əhatə edən qaz və toz diskindən əmələ gəlir. Bu proses zamanı planetin orbital hərəkəti ilə ulduzun öz oxu ətrafında fırlanma istiqaməti bir-birinə uyğun olur. Belə uyğunsuzluğun müşahidə edilməsi isə olduqca nadir hadisədir.
2022-ci ildə kəşf olunan GJ 3090 b bu ümumi qaydadan kənara çıxır. Yerdən 2,2 dəfə böyük radiusa və 4,5 dəfə çox kütləyə malik olan bu alt-Neptun tipli planetin orbiti ulduzun ekvatorial müstəvisi ilə 136 dərəcə bucaq təşkil edir.
Bu dəqiq nəticələr La Silla Rəsədxanasında yerləşən NIRPS cihazı vasitəsilə aparılan ölçmələr zamanı əldə olunub. Tədqiqatçıların bildirdiyinə görə, bu günədək bu qədər yüksək orbital meylə malik cəmi beş sistem qeydə alınıb, lakin GJ 3090 b onların arasında da fərqli yer tutur.
Planetin orbitini bu dərəcədə dəyişdirə biləcək nəhəng planet və ya qəhvəyi cırtdan növü heç bir cisim aşkar edilməyib. Bu boşluq isə ekzoplanetlərin formalaşması ilə bağlı indiyədək qəbul olunan modellərin yenidən araşdırılmasını zəruri edir.
Tədqiqat qrupunun ehtimalına əsasən, ulduz keçmiş dövrdə xarici tərəfdən və əks istiqamətdə hərəkət edən ikinci bir qaz-toz diskindən material qəbul edib. GJ 3090 b-nin məhz həmin ikinci diskin daxilində formalaşmış ola biləcəyi güman edilir.
"Astronomy & Astrophysics" jurnalında işıq üzü görən tədqiqatın yekunları ekzoplanet sistemlərinin yaranma proseslərinin nə dərəcədə mürəkkəb və çeşidli ola biləcəyini bir daha nümayiş etdirir.
