Prezident İlham Əliyevin himayəsi ilə Bakıda keçirilən II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunda ümumi idarə etdiyi aktivlərin həcmi 30 trilyon ABŞ dollarını ötən investisiya qurumları təmsil olunub.
Dünya iqtisadiyyatında qeyri-müəyyənliyin çoxaldığı, ticarət və investisiya axınlarının yeni yönlər aradığı indiki mərhələdə kapital sahibləri əvvəlkindən daha çox sabitliyə, etibarlılığa və uzunmüddətli perspektivə üstünlük verir. Belə bir fonda Bakıda Prezident İlham Əliyevin himayəsi altında keçirilən II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu ölkənin xarici investorlarla münasibətlərində yeni bir mərhələnin başlanğıcı kimi dəyərləndirilir.
Tədbir artıq sadəcə Azərbaycanın imkanlarının nümayiş etdirildiyi bir sahə olmaqdan çıxıb, qlobal kapitalın konkret layihələr və uzunmüddətli tərəfdaşlıqlar ətrafında toplaşdığı məkana çevrilib. Bunu iştirakçıların tərkibi də təsdiqləyir: foruma qatılan investisiya qurumlarının idarə etdiyi ümumi aktivlərin dəyəri 30 trilyon ABŞ dollarını keçir. Yəni burada söhbət tək-tək şirkətlərdən deyil, dünya maliyyə sistemində nəhəng kapital idarə edən platformalardan gedir.
Bununla belə, tədbirdə həmçinin təxminən 2,8 trilyon ABŞ dolları dəyərində suveren fondların, dövlət qurumlarının və pensiya fondlarının vəsaitini təmsil edən institutlar da iştirak edib. Bu rəqəm forumun həm coğrafi əhatəsini, həm də təmsil olunan kapitalın miqyasını açıq şəkildə göstərir.
İkinci Forumun dəyərini düzgün qiymətləndirmək üçün onu keçən il keçirilmiş birinci Forumun nəticələri ilə müqayisə etmək lazımdır. Bir ilin içində Forumun əsas məqsədi eyni qalsa da, Azərbaycanın investisiya dialoqunun həcmi, coğrafiyası və müzakirə mövzuları xeyli genişlənib.
Prezident İlham Əliyev forum iştirakçılarına müraciətində məhz bu nailiyyətə diqqət yönəldib. Onun sözlərinə görə, I Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində ümumi dəyəri 10 milyard ABŞ dollarını ötən investisiya sazişləri bağlanıb, bunun 7 milyard dollardan çoxu isə qeyri-neft sektoruna yönəlib.
Bu göstəricilər onu göstərdi ki, birinci Forum sadəcə növbəti təqdimat tədbiri olmayıb — Bakıda qurulan danışıqlar real kapital cəlbinə, niyyətlər isə konkret razılaşmalara çevrilib. Başqa sözlə, ilk tədbir Azərbaycanın investisiya sferasında etimaddan konkret əməkdaşlığa keçidin mümkünlüyünü göstərib.
İkinci Forum isə artıq formalaşmış bu etimad üzərində daha genişhəcmli və çoxşaxəli investisiya gündəliyi qurur. Burada məsələ təkcə kapitalın ölkəyə axını ilə bitmir — yeni texnologiyalar, idarəetmə təcrübəsi, innovasiyalar və beynəlxalq bazarlara çıxış imkanı yaradan əməkdaşlıqlar da gündəliyin mühüm hissəsinə çevrilib. Beləliklə, birinci Forum böyük həcmli razılaşmaların mümkünlüyünü sübut etdisə, ikinci AIIF artıq kapitalın iqtisadiyyatın yeni sahələrinə, mürəkkəb layihələrə və uzunmüddətli tərəfdaşlıqlara yönəlməsinin növbəti addımını formalaşdırır.
Prezident İlham Əliyev “Parçalanmış dünyada etimadın bərpası: Cənubi Qafqaz qlobal bağlantı və investisiya sabitliyinin dayağı kimi” mövzusunda keçirilən tədbirdə bir çox aparıcı beynəlxalq şirkətin Azərbaycanı müxtəlif sektorlarda etibarlı tərəfdaş kimi qəbul etdiyini vurğulayıb:
“Artıq ölkədə çox yaxşı bir investisiya mühiti var. Azərbaycana son 20 ildə 350 milyard ABŞ dollar investisiya yatırılıb və bunun yarısı xarici investisiyalardır”.
Dövlət başçısı Azərbaycan iqtisadiyyatının böyük potensiala malik olduğunu da bildirib:
“Dövlət sənayeləşməyə xüsusi diqqət yetirir. Bir neçə gün əvvəl dövlət proqramı da qəbul olunub və orada bir çox tədbirlər nəzərdə tutulub. Bunlar ölkəmizin əsas istiqamətləridir, iqtisadi inkişaf istiqamətləridir. Eyni zamanda, neft-qaz sektoru da iqtisadiyyatımızın mühüm hissəsidir. Bu, yerli şirkətlərin inkişafına da imkan yaradır və artıq bir çox yeni iqtisadi imkanlar formalaşır. Neft-qaz sektoru yenə də iqtisadiyyatımızın önəmli hissəsidir və böyük rifah yaradacaq. Bundan əldə olunan gəlirlər hesabına yenidən investisiyalar həyata keçiriləcək”.
Bu ilki tədbirin miqyasını anlamaq üçün siyahılardan çox, həmin siyahının arxasındakı rəqəmlərə nəzər salmaq kifayət edir. II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunda 3 000-dən artıq iştirakçı qeydiyyatdan keçib, 70 ölkədən 803 xarici nümayəndə Bakıya gəlib.
Bununla yanaşı, Azərbaycan İnfrastruktur İnvestisiya Dialoqunun əsas iştirakçı siyahısında 48 fərqli qurum və investisiya platformasını təmsil edən 100-ə yaxın nümayəndə yer alıb. Bu göstəricilərin arxasında isə daha böyük bir kapital miqyası dayanır.
Siyahıda ilk növbədə dünyanın ən nəhəng aktiv idarəetmə şirkəti olan “BlackRock” diqqəti çəkir. Şirkətin 2026-cı il iyunun 30-na olan məlumata əsasən idarə etdiyi aktivlərin dəyəri 15,3 trilyon ABŞ dollarına çatıb — bu, Azərbaycanın illik iqtisadi məhsulundan dəfələrlə böyük kapital kütləsidir və “BlackRock”un qlobal maliyyə sistemindəki nüfuzunu göstərən əsas göstəricilərdən biridir.
Şirkətin fəaliyyəti təkcə səhm və istiqrazlarla məhdudlaşmır, özəl bazarlar, daşınmaz əmlak, kredit və infrastruktur da onun fəaliyyət dairəsinə daxildir. “BlackRock”un tərkibindəki “Global Infrastructure Partners” (GIP) isə enerji, nəqliyyat, rəqəmsal infrastruktur, su və digər strateji sahələrdə iri layihələrə sərmayə qoyan qlobal investor kimi tanınır.
Bu baxımdan GIP-in təsisçisi və rəhbəri Adebayo Oqunlesinin Forum çərçivəsində Bakıda olması sadəcə nüfuzlu bir investorun iştirakı ilə məhdudlaşmır — burada artıq konkret investisiya məzmunu daşıyan əməkdaşlıqdan bəhs edilir. ARDNF, “BlackRock” və GIP arasında üç-dörd il ərzində GIP-in idarə etdiyi infrastruktur fondlarına və birgə investisiya imkanlarına 1,5 milyard ABŞ dollarınadək vəsait yönəldilməsi imkanının araşdırılmasına dair niyyət protokolu imzalanıb. Tərəflər Azərbaycanda data mərkəzləri, süni intellekt infrastrukturu və hava limanı infrastrukturu sahəsində investisiya imkanlarını da nəzərdən keçirir.
Bakıda təmsil olunan kapitalın həcmi bununla bitmir. Dünyanın ən qədim maliyyə qurumlarından biri sayılan BNY 2,2 trilyon ABŞ dolları həcmində aktivi idarə edir, bununla yanaşı 62,6 trilyon dollarlıq aktivə kastodial xidmət göstərir və ya onların idarə olunmasında iştirak edir. Qlobal aktiv idarəetmə sektorunun digər iri oyunçusu PGIM-in idarə etdiyi aktivlərin dəyəri isə təxminən 1,5 trilyon dollar təşkil edir.
Lakin Forumun əhəmiyyətini yalnız trilyonlarla ifadə olunan rəqəmlərlə ölçmək düzgün olmazdı. Çünki Bakıda bu dəfə təkcə özəl kapital deyil, uzunmüddətli strategiyaları ilə seçilən dünyanın nəhəng institusional investorları — suveren və pensiya fondları da təmsil olunur.
ADIA, Sinqapurun “Temasek” fondu, “Türkiye Wealth Fund”, “Hassana Investment Company”, “Mumtalakat” və digər dövlət investisiya qurumlarının iştirakı forumda təmsil olunan kapitalın nəinki həcmini, həm də xarakterini üzə çıxarır. Bu fondların əksəriyyəti dünyanın ən böyük nəqliyyat qovşaqlarının, enerji şəbəkələrinin, data mərkəzlərinin, su infrastrukturunun və bərpaolunan enerji layihələrinin maliyyələşdirilməsi və idarə olunmasında illərlə formalaşmış təcrübəyə malikdir.
Buna görə də ikinci AIIF-in əsas nəticəsi yalnız Bakıya cəlb olunan kapitalın həcmi ilə ölçülmür. Daha əhəmiyyətli məqam həmin kapitalın arxasında dayanan təcrübə, texnologiya və qlobal layihələşdirmə bacarığıdır — yəni Forumda təkcə maliyyə resursu deyil, bu resursu real iqtisadi layihələrə, infrastruktura və yeni biznes imkanlarına çevirə biləcək qlobal investisiya bilgisi də toplaşıb.
Azərbaycanın xarici investorlar üçün cəlbediciliyini artıran digər amil ölkənin regional iqtisadi əlaqələr sistemindəki dəyişən roludur. Qlobal təchizat zəncirlərinin yenidən qurulduğu, şirkətlərin istehsal və logistika yollarını şaxələndirdiyi bir vaxtda Şərq-Qərb və Şimal-Cənub dəhlizlərinin kəsişməsində yerləşən Azərbaycan artıq sadəcə yüklərin keçdiyi ərazi deyil — ölkə istehsal, logistika və regional dəyər zəncirlərinin formalaşdığı iqtisadi məkana çevrilmək istiqamətində addımlarını gücləndirir.
Bu dəyişikliyin əsasında Orta Dəhliz dayanır. Mərkəzi Asiyanı Xəzər dənizi vasitəsilə Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa ilə birləşdirən bu marşrut Azərbaycanın son illər ərzində nəqliyyat və logistika infrastrukturuna yönəltdiyi sərmayələr sayəsində yeni imkanlar qazanır. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun yenilənməsi, Bakı Beynəlxalq Dəniz Limanının genişləndirilməsi və Ələt Azad İqtisadi Zonasının inkişafı ölkənin tranzit potensialını artırmaqla yanaşı, istehsal, logistika və emal layihələri üçün də yeni zəmin yaradır.
Bu infrastrukturun investisiya baxımından əhəmiyyəti sadəcə tranzit gəlirləri ilə məhdudlaşmır. Yollar, limanlar, dəmir yolları və enerji xətləri bir-birini tamamladıqca Azərbaycanın coğrafi mövqeyi tədricən real iqtisadi üstünlüyə çevrilir. İnvestor üçün ölkənin xəritədəki yeri artıq sadəcə koordinat deyil, daha geniş bazarlara giriş deməkdir.
Xəzərin hər iki sahilindəki iqtisadiyyatların daha sıx bağlanması bu baxımdan xüsusi önəm daşıyır. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsi regionları bir-birinə yaxınlaşdırdıqca, Azərbaycanda reallaşdırılan hər bir investisiya layihəsinin potensial bazarı da böyüyür. Belə layihə ölkənin daxili tələbatından başqa, Mərkəzi Asiyadan Xəzər, Cənubi Qafqaz və Türkiyə üzərindən Avropaya qədər uzanan geniş iqtisadi coğrafiyaya çıxış qazana bilər.
Prezident İlham Əliyev müraciətində bu məqama da toxunub. Onun sözlərinə görə, Orta Dəhliz Mərkəzi Asiyanı Xəzər dənizi vasitəsilə Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa ilə birləşdirir. Formalaşmaqda olan Zəngəzur dəhlizi — TRIPP bağlantısı isə Azərbaycanın regional mərkəz statusunu daha da möhkəmləndirərək Avrasiya məkanında ticarət, investisiya və sənaye əməkdaşlığı üçün yeni imkanlar yaratmaqda potensial daşıyır.
Bu şəraitdə nəqliyyat dəhlizləri artıq sadəcə yüklərin hərəkət yolu olmaqdan çıxır — onlar kapitalın, istehsalın, texnologiyanın və yeni biznes modellərinin də istiqamətini müəyyənləşdirir. Dəhliz boyunca yeni logistika mərkəzləri, sənaye zonaları, emal müəssisələri, enerji layihələri və rəqəmsal infrastruktur üçün əlavə imkanlar yaranır.
Beləliklə, Azərbaycanın investisiya təklifi tədricən öz sərhədlərini aşır. Xarici investor üçün ölkənin cəlbediciliyi artıq təkcə 10 milyonluq daxili bazarla ölçülmür — ölkənin əsas üstünlüyü daha geniş regional bazarlara çıxış, qlobal və regional təchizat zəncirlərinə qoşulmaq, istehsalı yaxın coğrafiyalara yaymaq və müxtəlif nəqliyyat marşrutlarını tək platformada birləşdirmək bacarığındadır.
Forumun geniş gündəliyi Azərbaycanın investisiya potensialını həm ayrı-ayrı sahə və layihələrin cəmi kimi, həm də bir-birini tamamlayan vahid iqtisadi platforma kimi təqdim etməyə imkan verir. Qlobal iqtisadi proseslərin investisiya axınlarına təsiri, Azərbaycanın strateji mövqeyi və regional əməkdaşlıq perspektivləri ilə yanaşı, iqtisadiyyat və maliyyə, sənaye, kənd təsərrüfatı, enerji, rəqəmsal transformasiya, ekologiya və yaşıl inkişaf kimi mövzuların eyni platformada müzakirəsi xarici investora ölkənin imkanları haqqında daha bütöv təsəvvür yaradır.
Bu baxımdan Forumun dəyərini yalnız imzalanan sazişlərin həcmi ilə ölçmək doğru olmazdı. Əsas dəyişiklik Azərbaycanın investisiya gündəliyinin özündə baş verir. İlk günün proqramı göstərir ki, ənənəvi investisiya sahələri ilə yanaşı süni intellekt və rəqəmsal infrastruktur, yaşıl enerji, su təsərrüfatı, kritik xammal, kapital bazarları kimi yeni istiqamətlər də getdikcə daha çox diqqət mərkəzinə keçir. Bu, həm də investor üçün təklif olunan imkanların dəyişdiyini göstərir.
